ผศ.นพ.วิชญ์  บรรณหิรัญ
American Board of Sleep Medicine (ABSM), Certified International Sleep Specialist.
American Academy of Dental Sleep Medicine (AADSM) , Membership 

     เครื่องมือในช่องปาก (oral appliance) จัดเป็นทางเลือกในการรักษาผู้ป่วยที่นอนกรนหรือ ภาวะอุดกั้นทางเดินหายใจขณะหลับที่ดีวิธีหนึ่ง สามารถใช้โดยง่ายด้วยการให้ผู้ป่วยสวมเครื่องมือในปากขณะนอนหลับ หลักการคือ การยึดลิ้นและ/หรือขากรรไกรมาทางด้านหน้า เพื่อป้องกันไม่ให้ลิ้นหรือเนื้อเยื่อในลำคอหย่อนลงไปอุดกั้นทางเดินหายใจขณะหลับ ซึ่งจะทำให้ทางเดินหายใจกว้างขึ้น  วิธีนี้สามารถช่วยให้ผู้ที่มีปัญหาดังกล่าวนอนหลับได้ดีมากขึ้นโดยที่ ผลการรักษาจะดีในผู้ป่วยที่มีอาการไม่รุนแรงหรือ ไม่มีความผิดปกติทางร่ายกายหรือบริเวณทางเดินหายใจส่วนอื่น ๆ  ข้อดีที่เหนือกว่าการใช้เครื่องช่วยหายใจ (CPAP) คือสะดวกสบายในการใช้และง่ายในการพกพาขณะเดินทาง นอกจากนี้เครื่องมือดังกล่าวยังสามารถใช้ร่วมกับการผ่าตัดทางเดินหายใจส่วนต้น เพื่อเพิ่มประสิทธิผลของการรักษาร่วมกันให้สูงขึ้นได้อีกด้วย  อย่างไรก็ตามท่านต้องพบ แพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านการนอนกรนและรับการตรวจสุขภาพการนอนหลับ (Sleep Test) ก่อน  แล้วจึงได้ข้อมูลที่จะพิจารณาได้ว่าท่านปลอดภัยเพียงพอ และเหมาะสม สำหรับการรักษาด้วยวิธีนี้หรือไม่

ชนิดของเครื่องมือในช่องปาก  (oral appliances)  ปัจจุบันแบ่งออกเป็น 3 ชนิด ใหญ่ ๆ คือ

     1.  เครื่องยึดลิ้นให้ยื่นมาด้านหน้า (Tongue retaining devices)  เครื่องมือชนิดนี้มีส่วนประกอบที่จะช่วยยึดลิ้นไว้ให้อยู่ในตำแหน่งด้านหน้า ไม่ให้ตกลงไปทางด้านหลังขณะนอนหลับ ทำให้ทางเดินหายใจบริเวณหลังโคนลิ้นเปิดกว้าง เหมาะสำหรับ ผู้ที่ไม่มีฟัน ผู้ที่มีโรคเหงือก หรือ โรคของข้อต่อขากรรไกร (Temporomandibular joint disorders)

     2.  เครื่องช่วยจัดตำแหน่งของขากรรไกรล่าง (Mandibular Repositioning Appliances) เครื่องมือชนิดนี้เป็นชนิดที่นิยมใช้ที่สุดในปัจจุบัน โดยหลักการคือปรับเลื่อนขากรรไกรล่างไปทางด้านหน้าและยึดขากรรไกรบนและล่างเข้าด้วยกัน ซึ่งจะทำให้ลิ้นซึ่งยึดติดอยู่กับขากรรไกรล่างเคลื่อนมาด้านหน้า นอกจากนี้ยังช่วยกระตุ้นการทำงานของกล้ามเนื้อของลิ้นมัดต่างๆ ให้มีความตึงตัวเพิ่มมากขึ้น และช่วยจัดตำแหน่งของเพดานอ่อนให้ตึงและเลื่อนมาทางด้านหน้าด้วย ทำให้ทางเดินหายใจส่วนบนเปิดกว้างขึ้นขณะนอนหลับด้วย

    
รูปแสดงเครื่องมือในช่องปากยี่ห้อ SomnoGuard จากเยอรมันนี (ก่อนและหลังการพิมพ์ฟัน)

     3.  เครื่องมือในช่องปาก ที่ใช้ร่วมกับเครื่องเป่าความดันลม เพื่อขยายทางเดินหายใจ  (Combined oral appliances and CPAP)  เหมาะสมกับในบางราย แม้ว่าอาจจะไม่สะดวกก็ตาม
ผลข้างเคียงที่อาจเกิดขึ้นจากการรักษา 

     ผลข้างเคียงในระยะสั้นที่พบได้ เช่น ในช่วงแรกอาจพบว่ามีอาการเจ็บบริเวณที่ใส่เครื่องครอบฟัน หรือเกิดแผลที่เหงือกในบางราย  และอาจมีปวดเมื่อยหรือ รู้สึกไม่สบายบริเวณกรามและขากรรไกรได้   ผู้ป่วยบางรายอาจมีน้ำลายออกมากผิดปกติ หรืออาจมีอาการปากแห้ง  เนื่องจากหุบปากไม่สนิทเวลานอนได้ ซึ่งปัญหาดังกล่าวมักจะดีขึ้น ถ้าใช้และปรับตัวในระยะหนึ่ง สำหรับผลข้างเคียงในระยะยาว ถ้าใช้ไปนาน ๆ ผู้ป่วยอาจมีการสบฟันที่ผิดปกติ ปวดฟัน หรือมีผลต่อข้อกระดูกกรามและขากรรไกรได้ อย่างไรก็ตามอาการต่าง ๆ เหล่านี้มักไม่รุนแรง และสามารถแก้ไขได้ถ้าท่านติดตามการรักษาอย่างต่อเนื่องกับแพทย์ผู้เชี่ยวชาญที่ดูแลท่าน 

การติดตามการรักษา     

     แม้ว่าการใช้เครื่องมือในช่องปากเป็นทางเลือกที่ดี อย่างหนึ่งในการรักษาผู้ป่วยที่มีปัญหานอนกรน  หรือภาวะหยุดหายใจขณะหลับในระดับที่ไม่รุนแรง แต่ผลการรักษาอาจมีข้อจำกัด เช่นเดียวกับการรักษาด้วยวิธีอื่น ดังนั้นท่านต้องปรึกษา แพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านนอนกรนก่อน เพื่อพิจารณาว่าท่านเหมาะสมกับการรักษาด้วยเครื่องมือชนิดนี้หรือไม่  และถ้าท่านรักษาด้วยวิธีนี้แล้ว ท่านควรใช้เครื่องมืออย่างต่อเนื่องสม่ำเสมอและควรรับการตรวจเพื่อติดตามอาการกับแพทย์เพื่อให้เกิดความมั่นใจว่า ท่านใช้เครื่องมือในช่องปากได้อย่างถูกต้อง และ เพื่อให้ผลการรักษามีประสิทธิภาพและประโยชน์สูงสุดต่อท่าน รวมทั้งแก้ไขปัญหาหรือภาวะแทรกซ้อนจากการรักษาอย่างดีที่สุด