เด็กนอนกรน เกิดจากอะไร อาการแบบไหนควรพาไปตรวจ และรักษาอย่างไร

เด็กกรนได้ครับ บางครั้งเป็นแค่ช่วงเป็นหวัดหรือคัดจมูก แต่ถ้าลูกกรนบ่อย กรนดัง หายใจติดขัด สะดุ้งเฮือก หรือกลางวันง่วง ซน หรือหงุดหงิดผิดปกติ ควรพาไปให้แพทย์ประเมิน

เสียงกรนไม่ได้แปลว่าเด็กเป็นภาวะหยุดหายใจขณะหลับจากการอุดกั้น หรือ OSA ทุกคนครับ แต่ถ้ากรนบ่อยหรือมีอาการอื่นร่วมก็ควรใส่ใจ เนื้อหาต่อไปนี้จะช่วยให้คุณพ่อคุณแม่ดูอาการที่บ้านได้ง่ายขึ้น เข้าใจว่าการตรวจมีอะไรบ้าง และรู้ว่าการรักษาจะเลือกให้เหมาะกับเด็กแต่ละคน¹

กรนธรรมดากับ OSA ต่างกันอย่างไร

เสียงกรนเกิดจากทางเดินหายใจส่วนบนแคบลงตอนหลับ เนื้อเยื่อบริเวณคอหรือเพดานอ่อนจึงสั่นและเกิดเสียง เด็กบางคนกรนเป็นครั้งคราวโดยไม่ได้มีการอุดกั้นที่สำคัญ แต่บางคนมีปัญหาการหายใจขณะหลับได้ ตั้งแต่เล็กน้อยไปจนถึง OSA

OSA คือช่วงที่ทางเดินหายใจส่วนบนตีบหรือปิดซ้ำ ๆ ระหว่างหลับ ทำให้หายใจได้ไม่เต็มที่และนอนไม่มีคุณภาพ เสียงกรนช่วยบอกว่าควรสังเกตต่อ แต่ใช้ยืนยัน OSA หรือบอกความรุนแรงไม่ได้ด้วยตัวเอง ประวัติ อาการ แบบสอบถาม คลิปวิดีโอ หรือขนาดทอนซิลเพียงอย่างใดอย่างหนึ่งก็ใช้วินิจฉัยแทนการประเมินโดยแพทย์ไม่ได้³

เวลาสังเกตลูกจึงอย่าดูแค่ว่ามีเสียงกรนหรือไม่ ลองดูด้วยว่ากรนบ่อยแค่ไหน หายใจแรงหรือเปล่า มีช่วงเหมือนหยุดหายใจแล้วเฮือกหรือไม่ และกลางวันพฤติกรรมหรือความตื่นตัวเปลี่ยนไปไหม

ถ้าเด็กมี OSA และไม่ได้รับการดูแล อาจนอนหลับไม่เต็มที่และกระทบพฤติกรรม การเรียน การเจริญเติบโต หรือสุขภาพหัวใจได้⁶ แต่เสียงกรนอย่างเดียวไม่ได้หมายความว่าจะมีผลเหล่านี้ทุกคน แพทย์จึงต้องช่วยแยกกรนทั่วไปออกจาก OSA และดูสาเหตุอื่นประกอบ

ลูกนอนกรนเกิดจากอะไร

เด็กกรนได้จากหลายสาเหตุครับ และบางคนมีหลายปัจจัยพร้อมกัน สาเหตุที่พบบ่อยมีดังนี้

ต่อมทอนซิลหรืออะดีนอยด์โต

ต่อมทอนซิลอยู่สองข้างคอ ส่วนอะดีนอยด์อยู่ด้านหลังจมูก เมื่อเนื้อเยื่อเหล่านี้โต ทางเดินหายใจอาจแคบลง โดยเฉพาะตอนหลับ แต่ขนาดต่อมที่เห็นจากการตรวจอย่างเดียว ยังยืนยันไม่ได้ว่าเด็กมี OSA หรือมีอาการรุนแรงแค่ไหน³

จมูกอุดกั้นหรือภูมิแพ้

คัดจมูก เยื่อบุจมูกอักเสบ ภูมิแพ้ หรือการติดเชื้อทางเดินหายใจ อาจทำให้เด็กหายใจทางปากและกรนมากขึ้น ถ้าเป็นเฉพาะตอนเป็นหวัด อาการอาจดีขึ้นเมื่อหายป่วย แต่ถ้าคัดจมูกหรือกรนไม่หาย ควรให้แพทย์ช่วยหาสาเหตุ แทนการซื้อยาหรือใช้ยาต่อเนื่องเอง¹

น้ำหนักเกินหรือโรคอ้วน

น้ำหนักเกินหรือโรคอ้วนทำให้เด็กบางคนมีโอกาสเกิดการอุดกั้นทางเดินหายใจขณะหลับมากขึ้น การดูแลน้ำหนักควรเหมาะกับวัยและทำร่วมกับทีมสุขภาพ ไม่ควรรอให้น้ำหนักลดก่อนแล้วค่อยตรวจหรือรักษาปัญหาการหายใจขณะหลับ¹

โครงสร้างใบหน้า ช่องปาก หรือทางเดินหายใจ

ขากรรไกร ลิ้น เพดานปาก หรือโครงสร้างใบหน้าบางแบบอาจทำให้ทางเดินหายใจแคบ เด็กบางคนจึงต้องให้แพทย์หลายสาขาช่วยกันดูว่าอุดกั้นตรงไหนและควรดูแลอย่างไร¹⁷

โรคร่วมหรือภาวะเฉพาะบางชนิด

ถ้าเด็กมีดาวน์ซินโดรม (Down syndrome) ความผิดปกติของกะโหลกใบหน้า โรคระบบประสาทหรือกล้ามเนื้อ โรคร่วมซับซ้อน หรืออายุต่ำกว่า 1 ปี แพทย์จะต้องดูเป็นรายคนตามอายุและโรคร่วม ไม่ควรนำคำแนะนำสำหรับ OSA ที่ไม่ซับซ้อนมาใช้แทนการประเมินโดยทีมแพทย์¹³⁷

อาการอะไรที่ควรสังเกต

อาการ OSA ในเด็กอาจไม่เหมือนผู้ใหญ่ครับ บางคนไม่ได้ง่วงชัด ๆ แต่กลับซนขึ้น สมาธิลดลง หรือหงุดหงิดง่าย ลองสังเกตทั้งตอนกลางคืนและกลางวัน แล้วเล่าให้แพทย์ฟัง จะช่วยให้เห็นภาพได้ครบขึ้น⁶⁷

อาการที่สังเกตได้ตอนกลางคืน

• กรนบ่อยหรือเสียงดัง
• เหมือนหายใจหยุดไปชั่วครู่ แล้วสะดุ้งเฮือก
• ต้องออกแรงหายใจ จนเห็นหน้าอกหรือคอบุ๋ม
• หายใจทางปาก คอแห้ง หรือตื่นมาดื่มน้ำบ่อย
• นอนดิ้น เหงื่อออกมาก หรือชอบแหงนคอ
• กลับมาปัสสาวะรดที่นอน ทั้งที่ก่อนหน้านี้ไม่เคยเป็น หรือมีอาการอื่นร่วม¹⁶⁷

ถ้าเห็นอาการเหล่านี้ ควรพาไปให้แพทย์ประเมินครับ แต่อาการข้อเดียวก็ยังใช้วินิจฉัย OSA ไม่ได้ และยังบอกความรุนแรงไม่ได้

อาการที่อาจเห็นตอนกลางวัน

• ตื่นยาก ง่วงระหว่างวัน หรือเผลอหลับในเวลาที่ไม่ควรหลับ
• ซนขึ้น หงุดหงิดง่าย อารมณ์เปลี่ยน หรือควบคุมพฤติกรรมยากขึ้น
• สมาธิ ความจำ หรือผลการเรียนเปลี่ยนไป
• ปวดศีรษะหรือปากแห้งตอนเช้า
• การเจริญเติบโตหรือน้ำหนักผิดปกติ⁶⁷

อาการตอนกลางวันเกิดได้จากหลายสาเหตุ จึงอย่าใช้พฤติกรรมหรือผลการเรียนอย่างเดียวสรุปว่าเด็กมี OSA ควรดูสาเหตุอื่นประกอบด้วย

สิ่งที่ควรจดก่อนพาลูกไปพบแพทย์

ก่อนพาลูกไปพบแพทย์ ลองจดอาการไว้ครับ เพราะหลายอย่างเกิดขึ้นตอนลูกหลับ สิ่งที่จดได้มีดังนี้

• ลูกกรนกี่คืนต่อสัปดาห์ และเป็นมานานแค่ไหน
• กรนดังตลอดหรือเป็นเฉพาะตอนเป็นหวัดหรือมีภูมิแพ้
• มีหายใจสะดุด สะดุ้งเฮือก อกบุ๋ม หรือท่านอนแปลก ๆ หรือไม่
• กลางวันง่วง พฤติกรรม สมาธิ หรือการเรียนเปลี่ยนไปอย่างไร
• มีภูมิแพ้ ใช้ยาอะไร น้ำหนักเปลี่ยน มีโรคประจำตัว หรือเคยรักษาอะไรมาก่อนหรือไม่

ถ้าปลอดภัยและไม่รบกวนลูก อาจถ่ายวิดีโอสั้น ๆ ให้เห็นท่าหายใจและการขยับหน้าอกได้ คลิปช่วยให้แพทย์เข้าใจเหตุการณ์ที่บ้าน แต่ใช้ยืนยัน OSA หรือแทนการตรวจการนอนหลับไม่ได้³

เมื่อไรควรพาเด็กนอนกรนไปพบแพทย์

ควรนัดพาลูกไปพบแพทย์ถ้ากรนบ่อยหรือกรนดัง และมีหายใจสะดุด สะดุ้งเฮือก หายใจแรง หายใจทางปากมาก นอนดิ้น หรือกลางวันมีพฤติกรรม สมาธิ การตื่น หรือการเจริญเติบโตเปลี่ยนไป¹

ถ้าเด็กมีโรคอ้วน ดาวน์ซินโดรม (Down syndrome) ความผิดปกติของกะโหลกใบหน้า หรือโรคระบบประสาทและกล้ามเนื้อ แพทย์จะดูโรคร่วมด้วย เพราะเด็กกลุ่มนี้อาจต้องใช้แนวทางต่างจากเด็กทั่วไป⁴⁷ ถ้าเคยรักษาแล้วแต่ยังกรนหรืออาการกลับมา ควรกลับไปให้ทีมรักษาประเมิน ไม่ควรสรุปเองว่ารักษาไม่ได้ผลหรือปล่อยไว้

ภาวะฉุกเฉินที่ไม่ควรรอ

หากเด็กหยุดหายใจ หายใจลำบากมาก หรือริมฝีปากหรือผิวหนังมีสีเขียวคล้ำ เทา หรือซีดผิดปกติ ให้ขอความช่วยเหลือฉุกเฉินทันที⁹¹⁰¹¹

แพทย์จะตรวจอะไรบ้าง

แพทย์จะเริ่มจากถามอาการที่บ้าน แล้วตรวจจมูก ช่องปาก ต่อมทอนซิล การหายใจ โครงสร้างใบหน้า การเจริญเติบโต และโรคร่วม บางคนอาจต้องพบกุมารแพทย์ แพทย์ด้านการนอนหลับ แพทย์หู คอ จมูก หรือทีมแพทย์หลายสาขา

การซักประวัติและตรวจร่างกายช่วยได้มาก แต่ยังแยกกรนทั่วไปออกจาก OSA หรือบอกความรุนแรงได้ไม่แม่นยำในเด็กทุกคน¹³ ถ้าแพทย์สงสัย OSA มักพิจารณาตรวจการนอนหลับแบบ polysomnography หรือ PSG หากเข้าถึง PSG ไม่ได้ แพทย์อาจเลือกการตรวจอื่นที่เหมาะสมหรือส่งต่อผู้เชี่ยวชาญ¹³

PSG คืออะไร

PSG คือการตรวจการนอนหลับตลอดคืน ทีมตรวจจะบันทึกการหายใจ การไหลของอากาศ การขยับหน้าอก ระดับออกซิเจน ชีพจร และช่วงการนอน ข้อมูลเหล่านี้ช่วยให้แพทย์ดูว่ามีการอุดกั้นหรือไม่ รุนแรงแค่ไหน และควรดูแลต่ออย่างไร

AASM ระบุว่า PSG ตลอดคืนที่มีเจ้าหน้าที่ติดตามเป็นมาตรฐานสำหรับวินิจฉัย OSA ในเด็ก และอาจใช้ในบางกรณี เช่น ปรับแรงดัน PAP หรือติดตามเด็กบางกลุ่มหลังรักษา³

Home Sleep Test ใช้แทน PSG ในเด็กได้ไหม

AASM ระบุว่าไม่แนะนำ Home Sleep Apnea Test แบบมาตรฐานสำหรับผู้ใหญ่ มาใช้วินิจฉัย OSA ในเด็กอายุต่ำกว่า 18 ปี เพราะข้อมูลที่ตรวจได้ยังไม่เพียงพอสำหรับใช้แบบผู้ใหญ่²

ไม่ควรซื้ออุปกรณ์หรือเลือกการตรวจเองจากโฆษณาครับ หากสงสัย OSA ให้แพทย์ประเมินและเลือกวิธีตรวจที่เหมาะสม สำหรับการวินิจฉัยเด็ก แนวทางที่อ้างถึงในบทความนี้ใช้ PSG ตลอดคืน¹³

การรักษามีอะไรบ้าง

การรักษาไม่มีสูตรเดียวครับ แพทย์จะดูว่าเป็นแค่กรนหรือมี OSA ด้วย อุดกั้นตรงไหน อาการมากแค่ไหน อายุเท่าไร และมีโรคร่วมอะไร แล้วเลือกวิธีที่เหมาะกับเด็กคนนั้น¹⁴⁵

ถ้ามีโรคร่วม แพทย์อาจให้ยาตามสาเหตุ แต่แพทย์ต้องเป็นผู้กำหนดชนิดยา ระยะเวลา และการติดตาม ไม่มียาแก้กรนสูตรทั่วไป และไม่ควรซื้อยาปฏิชีวนะ ยาภูมิแพ้ หรือยาอื่นมาใช้รักษา OSA เองครับ¹

ตัวอย่างต่อไปนี้ช่วยให้เห็นภาพว่าแพทย์อาจพิจารณาอะไรบ้าง ไม่ใช่รายการให้เลือกทำเองครับ

ดูแลจมูก โรคร่วม และน้ำหนัก

หลีกเลี่ยงควันบุหรี่มือสอง⁷ ดูแลอาการคัดจมูกหรือภูมิแพ้ตามคำแนะนำของแพทย์ ถ้ามีน้ำหนักเกินหรือโรคอ้วน ให้ดูแลเรื่องน้ำหนักร่วมกับทีมสุขภาพ การดูแลน้ำหนักเป็นส่วนเสริมและไม่ควรทำให้ชะลอการตรวจหรือรักษา OSA ที่จำเป็น¹

ผ่าตัดต่อมทอนซิลและอะดีนอยด์

ถ้าตรวจพบ OSA และต่อมทอนซิลหรืออะดีนอยด์โต แพทย์อาจพิจารณาผ่าตัดเมื่อเห็นว่าเหมาะสม เด็กบางคนยังมี OSA หลังผ่าตัดได้⁴⁵

CPAP สำหรับเด็กบางคน

เด็กบางคนอาจใช้ CPAP ได้ ทีมที่มีประสบการณ์จะช่วยเลือกหน้ากาก ตั้งแรงดัน และติดตามผล ไม่ควรซื้อเครื่องหรือปรับแรงดันเอง¹³⁵

ถ้ารักษาแล้วลูกยังกรน ควรทำอย่างไร

ถ้าหลังการรักษาแล้วลูกยังกรน หายใจสะดุด หรือตอนกลางวันมีอาการ เช่น ตื่นยาก ง่วงผิดปกติ ซนหรือหงุดหงิดมากขึ้น สมาธิลดลง หรือผลการเรียนเปลี่ยนไป อย่าเพิ่งสรุปว่าการรักษาไม่ได้ผลหรือปล่อยไว้เองครับ ควรนำอาการกลับไปคุยกับทีมรักษาเพื่อดูว่าต้องติดตามหรือตรวจอะไรเพิ่ม¹⁶⁷

ทีมรักษาอาจทบทวนอาการ ผลตรวจเดิม การใช้การรักษา ปัจจัยเสี่ยง และตำแหน่งที่อาจอุดกั้น จากนั้นแพทย์จะเลือกว่าจะติดตามหรือตรวจเพิ่มอย่างไรให้เหมาะกับเด็กคนนั้น อาจรวมถึงการตรวจการนอนหลับ¹ ไม่ควรปรับยา เครื่อง หรือแรงดันเองครับ¹

ถ้าอาการเกิดหลังผ่าตัด ให้ดูหัวข้อ “อาการยังอยู่หลังผ่าตัดควรทำอย่างไร” ด้านล่าง ซึ่งเป็นคำแนะนำเฉพาะกรณีครับ

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับเด็กนอนกรน

เด็กนอนกรนเป็นเรื่องปกติไหม

เด็กอาจกรนเป็นบางครั้งตอนเป็นหวัดหรือคัดจมูกได้ แต่ถ้ากรนบ่อย กรนดัง มีหายใจสะดุด หายใจแรง หรือมีอาการตอนกลางวันร่วมด้วย ควรพาไปให้แพทย์ประเมิน ไม่ควรรอว่าโตแล้วจะหายเอง⁶

เด็กนอนกรนทุกคนเป็น OSA หรือไม่

ไม่ใช่ครับ เสียงกรนเป็นเพียงสัญญาณให้สังเกตต่อ ยังยืนยันไม่ได้ว่าเด็กมี OSA การวินิจฉัยต้องใช้ประวัติ การตรวจร่างกาย และการตรวจที่แพทย์เห็นว่าเหมาะสม¹³

ถ่ายวิดีโอตอนลูกหลับช่วยแพทย์ได้ไหม

คลิปสั้น ๆ ที่เห็นท่าหายใจ หน้าอก และช่วงที่สงสัยว่าหายใจสะดุด อาจช่วยให้แพทย์เข้าใจสิ่งที่เกิดที่บ้านได้ แต่คลิปบอกความรุนแรงไม่ได้ และใช้แทนการตรวจการนอนหลับแบบ polysomnography หรือ PSG ไม่ได้³

ตรวจที่บ้านแทน PSG ได้ไหม

AASM ระบุว่าไม่แนะนำ Home Sleep Apnea Test แบบมาตรฐานสำหรับผู้ใหญ่ มาใช้วินิจฉัย OSA ในเด็กอายุต่ำกว่า 18 ปี² แพทย์จะเลือกวิธีตรวจตามอายุ ความเสี่ยง และความพร้อมของสถานพยาบาลหรือทีมที่ดูแลเด็ก

ผ่าตัดแล้วหายทุกคนหรือไม่

ไม่ใช่ครับ การผ่าตัดต่อมทอนซิลและอะดีนอยด์ช่วยเด็กที่เหมาะกับการผ่าตัดได้ แต่ OSA อาจยังอยู่หรือกลับมาได้ จึงควรติดตามอาการและตรวจซ้ำเมื่อแพทย์เห็นว่าจำเป็น⁴⁵

เด็กใช้ CPAP ได้ไหม

เด็กบางคนใช้เครื่องอัดอากาศแรงดันบวกต่อเนื่อง หรือ CPAP ได้ เช่น เด็กที่ไม่เหมาะกับการผ่าตัดหรือยังมี OSA หลังผ่าตัด แต่ต้องให้ทีมที่มีประสบการณ์ด้านเด็กช่วยเลือกหน้ากาก ตั้งแรงดัน และติดตามผล¹⁵

อาการยังอยู่หลังผ่าตัดควรทำอย่างไร

ถ้าลูกยังมีอาการของ OSA หลังผ่าตัดต่อมทอนซิลและอะดีนอยด์ ให้ติดต่อทีมรักษาเพื่อดูแลต่อในกรณีหลังผ่าตัด แพทย์จะดูอาการ ปัจจัยเสี่ยง และผลตรวจที่เหมาะสม เพราะเด็กบางคนยังมี OSA หลังผ่าตัด⁵ ถ้ายังตรวจพบ OSA ทีมรักษาอาจพิจารณาตรวจซ้ำ ใช้ CPAP หรือประเมินตำแหน่งอุดกั้นเพิ่มเติมตามสาเหตุ ไม่ควรซื้ออุปกรณ์หรือเปลี่ยนการรักษาเองครับ⁵

สรุป: ถ้าลูกกรน ควรทำอย่างไรต่อ

เด็กกรนไม่ได้แปลว่าเป็น OSA ทุกคนครับ แต่ถ้ากรนบ่อย มีหายใจสะดุด หายใจแรง หรือกลางวันพฤติกรรมและความตื่นตัวเปลี่ยน ควรพาไปให้แพทย์ประเมิน ถ้าแพทย์สงสัย OSA มักพิจารณาตรวจ PSG ตลอดคืน และไม่ควรใช้ Home Sleep Apnea Test แบบมาตรฐานสำหรับผู้ใหญ่แทนการตรวจเด็กโดยอัตโนมัติ²³

การรักษาอาจเริ่มจากดูแลปัจจัยที่ทำให้อาการแย่ลง รักษาภูมิแพ้ ผ่าตัด หรือใช้ CPAP ตามสาเหตุและความเหมาะสม เด็กที่ยังมีอาการหลังรักษาควรกลับไปติดตาม ไม่ควรปรับยา เครื่อง หรือแรงดันเอง¹⁴⁵

ถ้ากำลังหาสถานพยาบาลเพื่อตรวจการนอนหลับ ลองถามก่อนว่ามีทีมและระบบตรวจสำหรับเด็กหรือไม่ เพราะแต่ละแห่งให้บริการไม่เหมือนกัน

เนื้อหานี้ให้ความรู้ทั่วไป ไม่แทนการวินิจฉัยหรือคำแนะนำจากแพทย์ หากสงสัยว่าลูกมีภาวะหยุดหายใจขณะหลับ ควรปรึกษากุมารแพทย์ แพทย์ด้านการนอนหลับ หรือแพทย์หู คอ จมูกที่ดูแลเด็ก

แหล่งอ้างอิง

1. American Academy of Pediatrics (AAP), 2012: Diagnosis and Management of Childhood Obstructive Sleep Apnea Syndrome – เอกสารแนวทางปี 2012 ใช้เป็นแหล่งอ้างอิงทางประวัติศาสตร์ และไม่ควรตีความว่าเป็นแนวทางปัจจุบันโดยอัตโนมัติ Official AAP full text
2. American Academy of Sleep Medicine: Home Sleep Apnea Test for the Diagnosis of OSA in Children
3. American Academy of Sleep Medicine: Respiratory Indications for Polysomnography in Children
4. AAO-HNSF: Tonsillectomy in Children – Updated Guideline
5. American Thoracic Society: Persistent Post-adenotonsillectomy OSA in Children
6. American Academy of Pediatrics – HealthyChildren.org: Sleep Apnea in Children
7. National Heart, Lung, and Blood Institute: Sleep Apnea in Children
8. National Cancer Institute: Anatomy of the throat
9. American Academy of Pediatrics – HealthyChildren.org: When Your Child Needs Emergency Medical Services
10. American Academy of Pediatrics – HealthyChildren.org: When to Call Emergency Medical Services (EMS) for Your Child
11. healthdirect Australia: Symptoms of serious illness in babies and children