นอนหลับอยู่ดีๆ ก็ต้องสะดุ้งตื่นกลางดึกเพราะเสียงลมรั่ว “ฟู่ๆ” ข้างหู หรือมีลมเป่าขึ้นมาโดนตาจนแสบตา ตาแห้ง พยายามดึงสายรัดหน้ากาก CPAP ให้แน่นขึ้นจนหน้าเจ็บเป็นรอยแดง แต่ลมก็ยังรั่วอยู่ดีใช่ไหม

ถ้ากำลังเจอแบบนี้ คุณไม่ได้เจออยู่คนเดียว ลมรั่วจากหน้ากากเป็นปัญหาที่ผู้ใช้ CPAP เจอกันบ่อย ข้อมูลที่ ResMed อ้างถึงจากแบบสำรวจอดีตผู้ใช้ CPAP 151 คนเมื่อเดือนมกราคม 2014 พบว่า 45% บอกว่าการทำให้หน้ากากแนบสนิทได้ยากเป็นเหตุผลส่วนหนึ่งที่ทำให้เลิกใช้ ลมรั่วจึงเป็นเรื่องที่ควรแก้ตั้งแต่เนิ่นๆ ก่อนที่การใช้เครื่องทุกคืนจะกลายเป็นเรื่องยาก

ข่าวดีคือหลายกรณีเริ่มแก้ได้เองจากการใส่ให้ถูก ปรับให้พอดี และทำความสะอาดหน้ากาก บทความนี้ NK Sleepcare ชวนเช็กจุดลมรั่วที่พบบ่อย พร้อมวิธีแก้ทีละขั้น รวมถึงกรณีลมรั่วเข้าตาและเสียงดังผิดปกติ เพื่อให้คุณกลับมาใช้เครื่อง CPAP ได้สบายขึ้นครับ

3 สาเหตุหลักที่ทำให้หน้ากาก CPAP รั่ว (Mask Leak)

ขนาดหน้ากากไม่พอดี หรือใส่ผิดวิธี (Poor Fit & Sizing): การเลือกขนาด (Size) ที่ใหญ่หรือเล็กเกินไปกับโครงหน้า จะทำให้เกิดช่องว่างบริเวณซอกข้างจมูกและมุมปาก รวมถึงพฤติกรรมการใส่หน้ากากกลับด้าน หรือปล่อยให้ สายรัดหน้ากาก CPAP หลวม โดยไม่รู้ตัว
หน้ากากสกปรกหรือมีคราบมันสะสม: คราบมันจากผิวหน้าและสิ่งสกปรกที่ติดบนเบาะหน้ากาก (mask cushion) ซึ่งเป็นส่วนที่สัมผัสใบหน้า ทำให้เบาะแนบได้ไม่ดีและลมรั่วออกง่าย ถ้าหน้ากากเคยใส่พอดีแต่เริ่มรั่วหลังใช้ไปหลายวันหรือหลายสัปดาห์ อาจเป็นเพราะเบาะต้องทำความสะอาดให้สม่ำเสมอขึ้น
ลมรั่วออกทางปาก (Mouth Leak): พบบ่อยในคนที่หายใจทางปากหรืออ้าปากขณะหลับ แต่ใช้หน้ากากแบบครอบจมูก (Nasal) หรือแบบสอดรูจมูก (Nasal Pillows) เมื่อปากเปิด ลมที่ส่งเข้าทางจมูกจะออกทางปากแทน

2 วิธีเช็กจุดลมรั่วและเสียงดังของหน้ากาก CPAP ด้วยตัวเอง

ใช้ตัวช่วยเช็กจากเครื่องหรือแอป: เครื่องและแอปบางรุ่นมีระบบเช็กการแนบสนิทของหน้ากาก เช่น แอป ResMed myAir ที่ใช้กับเครื่องบางรุ่น ซึ่งจะแจ้งเมื่อพบลมรั่วและมีคำแนะนำการปรับหน้ากาก การอ่านค่าลมรั่วและเกณฑ์ที่ถือว่ารั่วมากเกินไปต่างกันไปตามรุ่น จึงควรดูตามคู่มือของเครื่องที่ใช้อยู่
ใช้มืออังหาจุดรั่ว และแยกเสียงปกติออกจากเสียงผิดปกติ: สวมหน้ากากและเปิดเครื่องตามปกติ แล้วใช้มืออังรอบขอบเบาะและข้อต่อ ลมที่ออกจากช่องระบายอากาศ (Vent) เป็นเรื่องปกติ ส่วนลมที่เล็ดออกตามขอบเบาะ เช่น ที่ดั้งจมูก ขอบตา หรือริมฝีปาก คือจุดที่ต้องแก้ ถ้าเสียงดังผิดปกติแต่ไม่พบลมรั่วตามขอบเบาะ ให้ตรวจตามคู่มือหน้ากากรุ่นนั้นว่าข้อต่องอ (Elbow) และฝาปิดช่องต่อ (Ports Cap) สำหรับรุ่นที่มีชิ้นนี้ ใส่เข้าที่ถูกต้องหรือไม่ ช่องระบายอากาศมีคราบสกปรกหรือหยดน้ำค้างอยู่หรือเปล่า และเยื่อเบาะชั้นนอกขาดหรือไม่ ถ้ามีหยดน้ำค้าง ให้เคาะหน้ากากเบาๆ ให้น้ำออก ถ้าช่องระบายสกปรก ให้ทำความสะอาดด้วยแปรงขนนุ่มตามคู่มือ แล้วผึ่งให้แห้งโดยไม่ตากแดด

5 วิธีแก้ไขปัญหาหน้ากาก CPAP รั่ว ให้กลับมาแนบสนิทและหลับสบาย

ถ้าเช็กแล้วพบว่ารั่วจริง ลองไล่ทำตามลำดับนี้ครับ เริ่มจากสองข้อแรกที่เป็นพื้นฐานและไม่ต้องซื้ออะไรเพิ่ม แล้วค่อยแก้ตามจุดที่รั่ว ทั้งรั่วทางปากและรั่วขึ้นตา ถ้าอยากดูภาพรวมของปัญหาหน้ากาก CPAP รั่ว ลมเป่าเข้าตา และเรื่องอื่นที่ผู้ใช้เจอบ่อย อ่านเพิ่มได้ในบทความรวมปัญหาที่พบบ่อย

ถอดแล้วใส่ใหม่ให้ถูก และปรับสายในท่าที่นอนจริง: ก่อนคิดซื้ออุปกรณ์ใหม่ ลองถอดหน้ากากออกมาดูว่าเบาะประกอบเข้ากับโครงหน้ากากถูกตำแหน่งและไม่เบี้ยว ชิ้นส่วนต่างๆ ประกอบครบและถูกตามคู่มือ แล้ววางเบาะให้เข้าที่บนหน้าก่อนดึงสายรัด เพราะถ้าดึงหน้ากากลงมาทั้งที่เบาะยังไม่เข้าที่ ขอบเบาะอาจพับหรือม้วนจนลมรั่วได้ จากนั้นเปิดเครื่องแล้วนอนลงบนหมอนในท่าที่นอนจริง ลองพลิกตะแคงดูด้วย เพราะหน้ากากอาจเข้ารูปต่างจากตอนนั่ง ค่อยๆ ปรับสายสองข้างให้เท่ากัน รัดแค่พอให้แนบ ไม่ต้องแน่นจนเจ็บหรือเป็นรอย
ทำความสะอาดเบาะหน้ากาก (mask cushion)ให้สม่ำเสมอ: วิธีทำความสะอาดเบาะต่างกันไปตามรุ่น จึงควรเช็กคู่มือของหน้ากากที่ใช้ก่อน ถ้าคู่มือให้ล้างได้ ให้ทำความสะอาดเบาะทุกเช้าด้วยแชมพูเด็กหรือสบู่อ่อนๆ เพื่อขจัดคราบมันจากผิวหน้า และถอดหน้ากากล้างทั้งชุดด้วยน้ำสบู่อ่อนสัปดาห์ละครั้ง แต่เบาะบางชนิดห้ามโดนน้ำ เช่น เบาะของ ResMed AirTouch F20 ที่คู่มือให้เช็ดด้วยแผ่นเช็ดสำหรับหน้ากาก CPAP ชนิดไม่มีแอลกอฮอล์แทน
ถ้าลมรั่วทางปาก ลองใช้สายรัดคาง (Chin Strap): เป็นทางเลือกสำหรับคนที่อ้าปากขณะหลับแต่ยังอยากใช้หน้ากากแบบครอบจมูกหรือแบบสอดรูจมูกต่อ สายรัดคางช่วยพยุงขากรรไกรให้ปากปิด แต่หลายคนรู้สึกว่าแน่นเกินไป หรือไม่อยากมีสายบนหน้าเพิ่มอีกเส้น ถ้าใส่แล้วไม่สบาย ยังมีทางเลือกในข้อถัดไป
ถ้ารั่วทางปากเป็นประจำ หน้ากากแบบครอบจมูกและปาก (Full Face Mask) เป็นทางเลือกหนึ่งสำหรับคนที่ลมรั่วทางปาก เพราะครอบทั้งจมูกและปาก ควรเลือกรุ่นและไซซ์ร่วมกับแพทย์หรือผู้ให้บริการ เพราะไซซ์ของหน้ากากแต่ละรุ่นไม่เท่ากัน ไซซ์ที่พอดีกับรุ่นหนึ่งจึงอาจไม่พอดีกับอีกรุ่น
ถ้าลมรั่วขึ้นตา: ลองดึงเบาะออกจากหน้าเล็กน้อยให้เบาะพองตัว แล้ววางหน้ากากกลับเข้าที่ตามคู่มือ ถ้ายังรั่ว ค่อยๆ ปรับทีละน้อยที่จุดปรับของหน้ากากรุ่นที่ใช้ เช่น หน้ากาก ResMed รุ่นที่มีปุ่มหมุน MicroFit คู่มือให้ปรับปุ่มหมุนก่อน ถ้ายังรั่วที่ตาจึงค่อยกระชับสายรัดเส้นบนเล็กน้อย ส่วนหน้ากากรุ่นอื่นอาจมีจุดปรับต่างออกไป ให้ดูวิธีในคู่มือของรุ่นนั้น และปรับสายแค่พอแนบโดยไม่รัดแน่นจนเจ็บ ถ้าปรับแล้วยังรั่วขึ้นตาอยู่ อาจเป็นเพราะไซซ์ไม่พอดี ควรให้ผู้ให้บริการช่วยเช็กขนาดหน้าเทียบกับตารางไซซ์ของรุ่นนั้น

เมื่อไหร่ควรเปลี่ยนเบาะหน้ากาก (mask cushion)ชิ้นใหม่

เบาะหน้ากาก (mask cushion)เป็นชิ้นส่วนที่ต้องเปลี่ยนตามการใช้งาน รอบการเปลี่ยนให้ยึดตามที่ผู้ผลิตหน้ากากรุ่นนั้นกำหนด ถ้าเบาะเคยแนบดีแต่ตอนนี้รั่วบ่อยขึ้น ทั้งที่ทำความสะอาดและใส่ใหม่ตามขั้นตอนข้างต้นแล้ว ลองตรวจสภาพเบาะดู ถ้าเยื่อเบาะชั้นนอกขาด ควรเปลี่ยนเบาะใหม่

อีกสัญญาณที่ไม่ควรมองข้ามคือ ต้องรัดสายแน่นขึ้นเรื่อยๆ ถึงจะคุมลมรั่วได้ การรัดแน่นไม่ใช่ทางแก้ และอาจทำให้เจ็บหน้าหรือเป็นรอยแดง ให้กลับไปตรวจสภาพเบาะ หรือเช็กว่าไซซ์ยังพอดีอยู่ไหมครับ

อ่านเพิ่มเติม ใช้ CPAP แล้วเจ็บดั้งจมูก หน้าเป็นรอยแดงช้ำ? รวมวิธีปรับหน้ากากและตัวช่วยลดแรงกดทับให้หลับสบายไร้รอย

ปรับเองแล้วยังรั่ว ควรทำอย่างไรต่อ

ถ้าลองทำตามขั้นตอนข้างต้นแล้วลมยังรั่ว หรือยังหาหน้ากากที่ใส่สบายไม่ได้ ควรปรึกษาแพทย์ที่ดูแลการรักษาหรือผู้ให้บริการเครื่อง CPAP ของคุณ หน้ากากมีหลายแบบ หลายวัสดุ และหลายขนาด การได้ลองใส่และเช็กไซซ์กับคนที่เห็นรูปหน้าจริงช่วยให้เลือกได้ตรงขึ้น

NK Sleepcare มีหน้ากาก อะไหล่เบาะหน้ากาก (mask cushion) และสายรัดศีรษะ (Headgear) ทั้งแบบ Nasal, Full Face และ Nasal Pillows ทีมงานของเราช่วยดูความพอดีของหน้ากาก และแนะนำทางเลือกที่เหมาะกับรูปหน้าและท่านอนของคุณได้

หากอยากให้ทีมงานช่วยดูความพอดีของหน้ากาก แอดไลน์ @nksleepcare แล้วเล่าให้เราฟังว่าลมรั่วตรงไหน ใช้หน้ากากรุ่นอะไร และนอนท่าไหนเป็นประจำ เพื่อสอบถามเรื่องการเช็กความพอดี การเปลี่ยนอะไหล่ หรือการเลือกหน้ากากชิ้นใหม่ครับ