ภาวะหยุดหายใจขณะหลับคืออะไร? รู้จักสัญญาณและขั้นตอนการตรวจ

อัปเดตล่าสุด:

ผู้ชายนอนหงายพร้อมภาพขยายทางเดินหายใจที่ตีบแคบจากภาวะหยุดหายใจขณะหลับจากการอุดกั้น

ภาวะหยุดหายใจขณะหลับคือภาวะที่การหายใจหยุดลงหรือผิดปกติซ้ำ ๆ ระหว่างนอนหลับ บางคนกรนเสียงดัง บางคนมีคนใกล้ชิดสังเกตเห็นว่าหยุดหายใจไปแล้วหายใจเฮือกขึ้นมาใหม่ แต่การกรนหรือมีอาการเหล่านี้เพียงคืนเดียวยังบอกไม่ได้ว่าเป็นภาวะหยุดหายใจขณะหลับ[1]

รู้จักภาวะหยุดหายใจขณะหลับ 2 แบบ

แบบที่พบบ่อยคือ ภาวะหยุดหายใจขณะหลับจากการอุดกั้น (obstructive sleep apnea: OSA) ซึ่งเกิดเมื่อเราหลับแล้วกล้ามเนื้อที่ช่วยพยุงลำคอส่วนบนให้เปิดอยู่คลายตัวลง ลิ้น เพดานอ่อน และเนื้อเยื่อรอบลำคอจึงอาจหย่อนเข้าหากัน ทำให้ทางเดินหายใจส่วนบนอาจแคบลงหรือปิดสนิทเป็นช่วง ๆ อากาศจึงผ่านได้น้อยลงหรือหยุดผ่านไปชั่วคราว อย่างไรก็ตาม ไม่ควรใช้คำอธิบายนี้วินิจฉัย OSA ด้วยตัวเองครับ[7]

ส่วนอีกแบบคือ ภาวะหยุดหายใจขณะหลับจากระบบประสาทส่วนกลาง (central sleep apnea: CSA) ซึ่งเกิดจากสมองส่งสัญญาณที่จำเป็นต่อการหายใจได้ไม่เพียงพอ การหายใจจึงอาจหยุดเป็นช่วง ๆ ระหว่างหลับ โดยทั่วไป CSA พบได้น้อยกว่า OSA[1]

ข้อมูลเรื่องภาวะหยุดหายใจขณะหลับทั้ง 2 แบบข้างต้นใช้วินิจฉัยตัวเองไม่ได้ และบทความนี้ไม่ได้แนะนำการเลือกวิธีรักษาหรือการตั้งค่าเครื่อง คุณควรให้แพทย์ประเมินชนิดและความรุนแรงก่อน[3]

แผนภาพเปรียบเทียบ OSA ที่ทางเดินหายใจตีบหรือปิด กับ CSA ที่สมองส่งสัญญาณควบคุมการหายใจไม่เพียงพอ

OSA กระทบชีวิตประจำวันและสุขภาพอย่างไร

ภาวะหยุดหายใจขณะหลับจากการอุดกั้น (OSA) อาจทำให้ง่วงมากในเวลากลางวัน ตื่นมาปวดศีรษะตอนเช้า หรือมีสมาธิและการตัดสินใจลดลง จึงอาจกระทบการทำงานและชีวิตประจำวัน บางคนง่วงหรือเผลอหลับขณะขับรถ ซึ่งเพิ่มความเสี่ยงต่ออุบัติเหตุได้ หากคุณเคยง่วงจนเผลอหลับหรือเกือบหลับขณะขับรถ ควรเล่าให้แพทย์ฟังเพื่อประเมินครับ[1,7]

หาก OSA ไม่ได้รับการรักษา อาจเพิ่มความเสี่ยงต่อความดันโลหิตสูง โรคหัวใจและหลอดเลือด รวมถึงหัวใจวายและโรคหลอดเลือดสมอง แต่ไม่ได้หมายความว่าทุกคนที่มี OSA จะเป็นโรคเหล่านี้ เพราะความเสี่ยงของแต่ละคนไม่เท่ากัน จึงควรให้แพทย์ประเมินและวางแผนดูแลตามผลตรวจและสุขภาพโดยรวมของคุณ[6,7]

อาการแบบไหนควรนัดคุยกับแพทย์

หากคุณกรน และคนใกล้ชิดสังเกตเห็นว่าคุณหยุดหายใจ หายใจเฮือก หรือสำลักระหว่างนอน หรือคุณง่วงมากตอนกลางวันอย่างต่อเนื่อง ควรเล่าอาการเหล่านี้ให้แพทย์ฟังครับ อาการเหล่านี้ช่วยบอกได้ว่าควรตรวจต่อหรือไม่ แต่ยังยืนยันไม่ได้ว่าเป็นภาวะหยุดหายใจขณะหลับแบบใด[2]

ในการประเมินภาวะหยุดหายใจขณะหลับ แพทย์จะถามเรื่องอาการ สุขภาพ ยาที่ใช้อยู่ และความเสี่ยงของแต่ละคน ไม่ได้ดูจากอาการเพียงข้อเดียว[2,3]

แพทย์เลือกการตรวจอย่างไร

เมื่อได้ข้อมูลอาการและประวัติสุขภาพแล้ว แพทย์จึงเลือกการตรวจที่เหมาะกับคุณ ทั้งนี้ อาการและแบบสอบถามคัดกรองเพียงอย่างเดียวยังยืนยันภาวะหยุดหายใจขณะหลับจากการอุดกั้น (OSA) ไม่ได้[3,4]

สำหรับผู้ใหญ่ที่แพทย์ประเมินว่าอาจมี OSA ระดับปานกลางถึงรุนแรง และไม่มีปัญหาสุขภาพที่ทำให้ไม่เหมาะกับการตรวจที่บ้าน แพทย์อาจเลือกการตรวจการนอนหลับที่บ้าน (home sleep apnea test: HSAT) แต่บางคนอาจต้องตรวจการนอนหลับแบบเต็มคืนในห้องตรวจ (polysomnography: PSG) แทน[4]

หากผู้ใหญ่ที่แพทย์สงสัยว่าอาจมี OSA ตรวจ HSAT ครั้งเดียวแล้วได้ผลลบ ผลยังสรุปไม่ได้ หรือบันทึกข้อมูลไม่สำเร็จเพราะปัญหาทางเทคนิค แนวทางของ American Academy of Sleep Medicine (AASM) แนะนำให้ตรวจ PSG ต่อ เนื่องจากผลลบจาก HSAT เพียงครั้งเดียวยังยืนยันไม่ได้ว่าไม่มี OSA[4]

อ่านภาพรวมของขั้นตอนตรวจได้ที่ การตรวจการนอนหลับคืออะไร

ทำไมอาการหรือแบบสอบถามยังบอกโรคไม่ได้

อาการกรน ความเหนื่อยล้า และแบบสอบถามคัดกรองช่วยบอกได้ว่าใครควรตรวจต่อ แต่ยังใช้ยืนยันโรคไม่ได้ เพราะแพทย์ต้องดูผลตรวจประกอบกับอาการและประวัติสุขภาพของคุณ[3,4]

หลังทราบผลแล้ว ดูแลอย่างไร

ในผู้ใหญ่ การใช้เครื่องแรงดันบวกในทางเดินหายใจ (positive airway pressure: PAP) เพื่อรักษาภาวะหยุดหายใจขณะหลับจากการอุดกั้น (OSA) ต้องเริ่มหลังจากยืนยันการวินิจฉัยด้วยการตรวจการนอนหลับแล้ว และควรมีการติดตามผลหลังเริ่มใช้และระหว่างการรักษาครับ[5]

การรักษาด้วย PAP มีหลายแบบ เช่น เครื่องแรงดันบวกแบบต่อเนื่อง (continuous positive airway pressure: CPAP) และเครื่องแรงดันบวกแบบสองระดับ (bilevel positive airway pressure: BPAP หรือ BiPAP) ซึ่งแบบหลังนี้ให้แรงดันขณะหายใจเข้าและหายใจออกต่างกัน ส่วนเครื่องชนิดใดเหมาะกับคุณ ควรปรึกษาแพทย์หรือทีมที่ดูแลหลังการประเมิน[8]

นอกจากนี้ แพทย์อาจแนะนำให้ผู้ใหญ่ที่มี OSA บางคนดูแลเรื่องน้ำหนัก นอนตะแคง หรือหลีกเลี่ยงแอลกอฮอล์ก่อนนอนร่วมด้วย สิ่งสำคัญคือควรทำตามแผนที่แพทย์แนะนำ และไม่หยุดหรือเปลี่ยนการรักษาเอง[6,5]

อ่านเพิ่มเติมเรื่องกรนและ OSA ได้ที่ แนวทางดูแลกรนและภาวะหยุดหายใจขณะหลับ และอ่านข้อมูลเรื่อง CPAP สำหรับผู้ใหญ่ที่มี OSA หลังการประเมินได้ที่ CPAP คืออะไร

คำถามที่พบบ่อย

กรนอย่างเดียวแปลว่าเป็นภาวะหยุดหายใจขณะหลับหรือไม่

ไม่เสมอไป เสียงกรนเกิดได้จากหลายสาเหตุ แต่หากกรนร่วมกับหยุดหายใจ หายใจเฮือก หรือง่วงมากตอนกลางวัน ควรเล่าอาการให้แพทย์ฟังเพื่อประเมินว่าควรตรวจต่อหรือไม่ เพราะลำพังอาการเหล่านี้ยังยืนยันโรคไม่ได้[2]

แบบสอบถามคัดกรองบอกได้ไหมว่าเป็นภาวะหยุดหายใจขณะหลับจากการอุดกั้น

ยังบอกไม่ได้แน่ชัด แบบสอบถามช่วยรวบรวมอาการและประเมินความเสี่ยงในผู้ใหญ่ที่อาจมี OSA เท่านั้น การยืนยันโรคต้องให้แพทย์ประเมินและเลือกการตรวจที่เหมาะสม[4]

ถ้ากังวลว่าออกซิเจนต่ำขณะนอน ควรทำอย่างไร

ควรเล่าอาการที่สังเกตได้ให้แพทย์ฟัง เช่น กรนเสียงดังและมีคนเห็นว่าคุณหยุดหายใจหรือหายใจเฮือก หรือมีอาการง่วงมากตอนกลางวัน ข้อมูลเหล่านี้ช่วยให้แพทย์ประเมินความเสี่ยงและเลือกได้ว่าควรตรวจอะไรต่อ[1,2,3,6]

สรุป

ภาวะหยุดหายใจขณะหลับมีหลายแบบ อาการกรนหรือความง่วงช่วยบอกว่าควรพบแพทย์ แต่ยังบอกไม่ได้ว่าเป็นชนิดใดหรือควรรักษาอย่างไร การตรวจช่วยให้แพทย์รู้ชนิดและความรุนแรงของโรค เพื่อเลือกแนวทางดูแลที่เหมาะกับแต่ละคน[1,3]

เนื้อหานี้เป็นข้อมูลทั่วไป ไม่สามารถใช้แทนการวินิจฉัยหรือคำแนะนำเฉพาะบุคคลได้ หากมีอาการที่กังวล หรือพบปัญหาจากการรักษาที่ใช้อยู่ ควรปรึกษาแพทย์หรือทีมที่ดูแลคุณก่อนเปลี่ยนแปลงการรักษา

แหล่งอ้างอิง

  1. National Heart, Lung, and Blood Institute. What Is Sleep Apnea?
  2. American Academy of Sleep Medicine. Is it more than a snore? Recognizing sleep apnea warning signs.
  3. National Heart, Lung, and Blood Institute. Sleep Apnea Diagnosis.
  4. American Academy of Sleep Medicine. Clinical Practice Guideline for Diagnostic Testing for Adult OSA (2017).
  5. American Academy of Sleep Medicine. PAP therapy clinical-guideline summary (2019).
  6. National Health Service (NHS). Sleep apnoea.
  7. MedlinePlus. Obstructive sleep apnea – adults.
  8. National Heart, Lung, and Blood Institute. Sleep Apnea Treatment.

ศัลยแพทย์ โรงพยาบาลวิชัยยุทธ